ยางพาราวันนี้!

วัสดุที่ใช้ทำปุ๋ยอินทรีย์

วัสดุที่ใช้ทำปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพพร้อมคุณสมบัติและประโยชน์ 

1. มูลไก่แห้ง ให้ธาตุอาหารหลักทั้ง 3 คือ ไนโตรเจน, ฟอสฟอรัส และโพแทสเซี่ยม (ต้องเป็นมูลไก่ที่ไม่มีโซดาไฟ)
2. ฮิวมัส คือ ซากพืชและซากสัตว์ที่ตายทับถมกันจนเน่าเปื่อยและสลายกลายเป็นอินทรีย์วัตถุที่มีสีคล้ำ-ดำ ฮิวมัสอาจจะทำมาจากการหมักของซากพืชเพียงอย่างเดียวก็ได้ เช่น หมักจากกากอ้อยหรือปาล์ม ฮิวมัสจะให้อินทรีย์วัตถุ, ธาตุอาหารหลัก, ธาตุอาหารรอง และจุลธาตุ
3. ปุ๋ยหินฟอสเฟต จะให้ธาตุฟอสฟอรัส
4. โดโลไมต์ จะให้ธาตุแคลเซียมและแมกนีเซียมเป็นหลัก ซึ่งใช้ปรับปรุงดินในระดับตื้น ๆ เรามักนิยมใช้โดโลไมต์เพื่อปรับปรุงดินที่เป็นกรดให้คืนสภาพได้ในเวลาที่รวดเร็ว
5. ยิปซั่ม เป็นสารปรับปรุงดินใช้ปรับปรุงดินในระดับลึกลงไป และให้ธาตุอาหารที่สำคัญ คือแคลเซียม, กำมะถัน และแมกนีเซียม แหล่งของยิปซั่มมาจากธรรมชาติใต้ดิน หรืออาจทำมาจากส่วนที่เหลือจาการทำปุ๋ยหินฟอสเฟต
6. แร่ธรรมชาติเพอร์ไลต์หรือภูไมต์ เป็นแร่ธรรมชาติที่เกิดจากภูเขาไฟเกรด A ในเมืองไทย มีองค์ประกอบหลักเป็นซิลิกาไดออกไซด์ (SiO₂) เมื่อใส่ลงไปในดิน จะละลายและปลดปล่อยซิลิกาออกมาในรูปของกรดซิลิสิก ทำให้พืชสามารถนำไปใช้ได้ เนื่องจากภูไมต์จะละลายอย่างช้า ๆ จึงทำให้ดินร่วนซุย และอุ้มน้ำได้ดีมาก (ซิลิกาจะเข้าไปอยู่ในเซลล์พืช และช่วยให้พืชมีลำต้นแข็งแรง)
7. แกลบเผาหรือเถ้าปาล์ม เป็นเสมือนบ้านหลังใหม่ของจุลินทรีย์ที่ย้ายมาจากน้ำหมักชีวภาพ อีกทั้งแกลบยังให้ธาตุอาหารโพแทสเซี่ยม และคาร์บอน
8. รำละเอียด เป็นอาหารของจุลินทรีย์ ช่วยให้จุลินทรีย์มีชีวิตอยู่ได้
9. น้ำหมักจุลินทรีย์ชีวภาพ แหล่งของจุลินทรีย์ที่มีประโยชน์ต่อพืช

หมายเหตุ:

• กรณีไม่สามารถหาฮิวมัสได้ สามารถใช้ ดินท้องร่อง, ดินท้องคลอง, ดินเลนนากุ้ง, หน้าดินที่มีความอุดมสมบูรณ์ หรือ ปุ๋ยหมักที่ใช้สูตร พ.ด.1  ทดแทน ได้เช่นกัน
• วัสดุหรือส่วนผสมนี้ ชาวสวนยางพารา(ที่มีความรู้เรื่องการผลิตปุ๋ยอินทรีย์อยู่บ้าง) บอกว่า"อัดแน่นด้วยคุณภาพ" จริง ๆ

สูตรที่ 1(ไม่อัดเม็ด)

วิธีหรือขั้นตอนการผลิต

1. ทำการเตรียมน้ำหมักชีวภาพไว้ก่อน โดยหมักไว้ประมาณ 3 เดือน
2. นำมูลไก่แห้งมาบดด้วยเครื่องบดหรือจะไม่บดก็ได้เช่นกัน
3. ชั่งวัสดุทั้งหมด คือ มูลไก่, แกลบดำ, ภูไมต์, รำละเอียด, ฟอสเฟต, โดโลไมท์, ฮิวมัส และยิปซั่ม ให้ได้น้ำหนักตามที่ต้องการ
4. นำวัสดุทั้งหมดใส่ลงในเครื่องผสม(อาจใช้โม่ปูนแทนชั่วคราว) เดินเครื่องผสมเพื่อทำการผสม เมื่อส่วนผสมเข้ากันดีแล้ว (ในขณะที่เครื่องกำลังหมุนอยู่)ใช้เครื่องพ่นหรือบัวรดน้ำต้นไม้ก็ได้ ราดน้ำหมักจุลินทรีย์ชีวภาพ สังเกตุดูจนได้ปุ๋ยที่มีความชื้นพอเหมาะ จากนั้นก็ถ่ายออกจากเครื่องผสม
5. นำปุ๋ยใส่กระสอบ โดยชั่งให้ได้น้ำหนัก 50 กิโลกรัม(หรือ 25 กิโลกรัม ตามต้องการ)  และตั้งทิ้งไว้ในอาคารหรือที่ร่ม(ยังไม่ควรมัดปากกระสอบ)จนปุ๋ยเย็นตัวลง
6. มัดหรือเย็บปากกระสอบ เราก็จะได้ปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพชนิดไม่อัดเม็ดพร้อมสำหรับการใช้งาน หรือจำหน่าย ต่อไป

ภาพการร่วมแรงร่วมใจกันของชาวสวนยางพาราในการผลิตปุ๋ยอินทรีย์หรืออินทรีย์ชีวภาพเพื่อใช้และจำหน่ายกันเอง

 สูตรการผสมปุ๋ยอินทรีย์(ชีวภาพ) จำนวน 200 ก.ก. 

 เมื่อผสมแล้วจะได้มาตรฐานปริมาณธาตุอาหาร 1.0-0.5-0.5 หรือใก้ลเคียง ดังนั้น จึงควรตรวจสอบปริมาณธาตุอาหารเมื่อจำเป็นต้องใช้ข้อมูลอ้างอิง

นั่นคือ ต้นทุน:
691.00 บาทต่อปุ๋ย 4 กระสอบ(กระสอบละ 50 กิโลกรัม) หรือ
172.75 บาทต่อปุ๋ย 1 กระสอบ หรือ
3.46 บาทต่อกิโลกรัม

ต้นทุนการผลิตจะถูกลงกว่านี้อีกมากหากว่าเราสามารถหาวัสดุได้เองในท้องถิ่นบ้านเรา
สูตรนี้จะทำให้ได้ธาตุอาหารหลักและธาตุอาหารรองเช่น แคลเซี่ยม, แมกนิเซียม และซัลเฟอร์ เข้ามาด้วยเนื่องจากใช้วัสดุ โดโลไมต์ และยิปซั่ม ในการผสม

ขั้นตอนการผลิตและสูตรส่วนผสมเหล่านี้ ได้มาจากเพื่อนผู้ซึ่งยังไม่ประสงค์ออกนาม ซึ่งขณะนี้เพื่อนท่านนี้ เป็นที่ปรึกษาให้กับกลุ่มเษตรกรชาวสวนยางเพื่อผลิตปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพชนิดอัดเม็ดเพื่อจำหน่ายกับสมาชิก(ราคาถูก) และจำหน่ายบุคคลทั่วไป(ราคาปกติ) ตอนนี้ทราบว่าขายดีมากๆ แถมผลิตไม่ทันกับความต้องการที่มาแรงมาก ครับ

สูตรที่ 1(อัดเม็ด)

วิธีหรือขั้นตอนการผลิต

1. ทำการเตรียมน้ำหมักชีวภาพไว้ก่อน โดยหมักไว้ประมาณ 3 เดือน
2. นำมูลไก่แห้งมาบดด้วยเครื่องบด
3. นำแกลบดำมาบดด้วยเครื่องบด เช่นกัน
4. ชั่งวัสดุทั้งหมด คือ มูลไก่, แกลบดำ, ภูไมต์, รำละเอียด, ฟอสเฟต, โดโลไมท์, ฮิวมัส และยิปซั่ม ให้ได้น้ำหนักตามที่ต้องการ
5. นำวัสดุทั้งหมดใส่ลงในเครื่องผสม เดินเครื่องผสมเพื่อทำการผสมให้เข้ากัน แล้วนำออกจากเครื่องผสม
6. นำปุ๋ยอินทรีย์ที่ผสมแล้วมาทำการปั้นเม็ดโดยใช้เครื่องจานปั้นเม็ด พร้อมทั้งเพิ่มจุลินทรีย์ชีวภาพลงไปในขณะที่กำลังปั้น โดยจะต้องฉีดน้ำหมักจุลินทรีย์ชีวภาพเข้าผสม เพื่อให้เนื้อปุ๋ยเข้ากันและอัดกันเป็นเม็ดปุ๋ย
7. เมื่อปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพอัดกันเป็นเม็ดแล้ว ให้ตักออกจานเครื่องจานปั้นเม็ด แล้วนำปุ๋ยไปตากให้แห้งในที่ร่มหรือโรงตากโดยใช้พัดลมในการเป่า (ตากประมาณ 5 วัน)
8. นำปุ๋ยใส่กระสอบ โดยชั่งให้ได้น้ำหนัก 50 กิโลกรัม(หรือ 25 กิโลกรัม ตามต้องการ)  เย็บปากกระสอบ
9. เราก็จะได้ปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพชนิดเม็ดพร้อมสำหรับการใช้งาน หรือจำหน่าย ต่อไป

หมายเหตุ: การปั้นเม็ดทำให้ต้นทุนสูงขึ้น เนื่องจากต้องมีเครื่องจานปั้นเม็ด, ต้องจ้างแรงงานปั้น และต้องมีพื้นที่ในการตากพอสมควร แต่ได้ปุ๋ยเม็ดที่มีความสะดวกในการใส่หรือดูดีเมื่อจำหน่าย

สูตรที่ 2

การผลิตปุ๋ยอินทรีย์หรืออินทรีย์ชีวภาพสูตรที่ 2 ถือว่าเป็นสูตรที่ง่ายกว่าสูตรที่ 1 แต่คุณสมบัติก็คงลดหลั่นลงมาบ้างตามปริมาณวัสดุที่ใช้ในการผลิต ผมขอบอกเล่าขั้นตอนการผลิตจริง ๆ ของกลุ่มชาวสวนยางพาราในจังหวัดสงขลากลุ่มหนึ่ง ซึ่งขณะนี้มีสมาชิกอยู่ 20 คน (จริง ๆ แล้วมีผู้ต้องการสมัครเข้าเป็นสมาชิกเพิ่มอีกเพราะเห็นผลที่มีต่อต้นยางพาราแล้วจริง แต่ทางกลุ่มไม่ประสงค์จะรับสมาชิกเป็นจำนวนมาก)

วิธีหรือขั้นตอนการผลิต

1. ประธานกลุ่มและสมาชิกกลุ่มจะนัดผสมปุ๋ยกันสัปดาห์ละครั้ง คือทุก ๆ วันศุกร์ ในเวลา 14.30 น.หลังจากประกอบพิธีทางศาสนาเสร็จแล้ว(กลุ่มนี้เป็นพี่น้องเกษตรกรชาวไทยอิสลาม)
2. ทำการเตรียมน้ำหมักชีวภาพไว้ก่อน ในที่นี้ประธานกลุ่มบอกว่าชอบที่จะใช้พวกเศษอาหารของเหลือ ๆ จากงานเลี้ยงในหมู่บ้านมาหมักไว้ 3 ถัง หมักประมาณ 3 เดือน
3. เริ่มการผลิตโดยนำส่วนผสมคือ มูลวัว 3 กระสอบ, แกลบเผา 1 กระสอบ, แกลบดิบ 1 กระสอบ, ขี้กบ 1 กระสอบ, เถ้าปาล์ม 2 กระสอบ มากองรวมด้วยกัน โดยเทส่วนผสมที่มีจำนวนมากที่สุดลงก่อน
4. สมาชิกจำนวน 4 คนยืนหันหน้าเข้าหากันรอบกองปุ๋ย ทำการผสมรอบแรกพร้อมโกยส่วนผสมไปด้านนึ่งของพื้นที่ สมาชิกอีก 4 คนผสมต่อพร้อมโกยปุ๋ยไปหาสมาชิกอีก 4 คนในตำแหน่งถัดไป สมาชิกชุดที่ 4 จะเป็นชุดที่ราดน้ำหมักจุลินทรีย์ชีวภาพ โดยมีส่วนผสมดังนี้ น้ำ 2 ลิตร, กากน้ำตาล 2 ลิตร, พ.ด.1 จำนวน 1 ซอง และน้ำหมักจุลินทรีย์ชีวภาพที่ผสม พ.ด.2 จำนวน 1 ลิตร  พร้อมกวนหรือผสมจนมีความชื้นพอเหมาะ
5. ตั้งกองทิ้งไว้ในที่ร่มมีหลังคา ประมาณ 15 วัน ซึ่งระดับความร้อนในปุ๋ยจะค่อย ๆ เย็นลงและสุดท้ายจะเห็นต้นกล้าเล็ก ๆ งอกขึ้นมาจากกองปุ๋ย
6. ตักปุ่๋ยอินทรีย์หรือปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพใส่กระสอบ ชั่งหรือไม่ชั่งนำหนัก ก็ได้ตามต้องการ เพื่อนำไปใช้ต่อไป (บางคนอาจนำไปผสมวัสดุอื่น ๆ เช่น ปุ๋ย DAP เพิ่มเติมตามความต้องการเพื่อทำให้เป็นปุ๋ยที่เหมาะกับชนิดพืชที่ปลูก)

ต้นทุนสำหรับการผลิตปุ๋ยอินทรีย์(ชีวภาพ)ของกลุ่มฯ นี้ เพียง 1 บาทต่อกิโลกรัม ซึ่งนับว่าต่ำมาก ประธานกลุ่มบอกว่า เวลาใส่ก็สามารถใส่ได้มากถึง 7 กิโลกรัม/ต้น ทำให้ใบยางดกและสีเขียวเข้ม ซึ่งนั่นคือความสมบูรณ์ของต้นยางพาราที่ย่อมส่งผลต่อผลผลิตน้ำยางตามมา นั่นเอง

หมายเหตุ: .ในปัจจุบัน (มิ.ย.2553) ทางกลุ่มได้เปลี่ยนแปลงส่วนผสมเล็กน้อย เป็น มูลวัว 3 กระสอบ, ผงถ่าน 0.5 กระสอบ, แกลบดิบ 1 กระสอบ, ขี้กบผสมขีี้เลื่อย 1 กระสอบ, กากปาล์ม 2 ก.ก.และขี้ค้างคาว 0.25 กระสอบ

คุณสมบัติปุ๋ยอินทรีย์

คุณสมบัติปุ๋ยอินทรีย์ที่ดี(กรมวิชาการเกษตร-พ.ศ.2548) 

1. ปริมาณธาตุอาหารหลักของพืชไนโตรเจน(N) ฟอสฟอรัส(P₂O₅) และโพแทสเซียม(K₂O) ต้องไม่น้อยกว่าร้อยละ 1.0-0.5-0.5 โดยน้ำหนัก ตามลำดับ
2. ความชื้น ต้องไม่เกินร้อยละ 20 โดยน้ำหนัก
3. อัตราส่วนคาร์บอนต่อไนโตรเจน (C/N) ต้องไม่เกิน 20 : 1
4. ปริมาณอินทรียวัตถุไม่ต่ำกว่าร้อยละ 10 โดยน้ำหนัก (อาจจะกำหนดใหม่เป็นไม่ต่ำกว่าร้อยละ 20 ในเร็ว ๆ นี้)
5. ต้องมีขนาดผ่านตะแกรงร่อนช่องสี่เหลี่ยมขนาด 12.513 × 12.5 มิลลิเมตร ได้หมด
6. ต้องไม่เจือปนด้วยวัตถุปุ๋ยเคมีใด ๆ
7. ระดับค่าการนำไฟฟ้า (Electrical Conductivity) ต้องไม่เกิน 6 เดซิเมน/เมตร (dS/m)
8. ระดับความเป็นกรด-ด่าง (pH) ต้องอยู่ใน ช่วง 5.5-8.5
9. เศษวัสดุอื่น ๆ ที่ไม่ต้องการ เช่น หิน กรวด ทราย เศษพลาสติก ฯลฯ ต้องไม่เกินร้อยละ 10 โดยน้ำหนัก
10. ต้องไม่มีวัสดุอันตรายต่อผู้ใช้ เจือปน เช่น เศษแก้ว วัสดุแหลมคม และโลหะอื่นๆ
11. ต้องปลอดภัยจากธาตุโลหะหนักและสารพิษที่เป็นอันตรายต่อมนุษย์, สัตว์และสิ่งแวดล้อม
12. ต้องปลอดภัยจากจุลินทรีย์ที่ก่อให้เกิดโรคต่าง ๆ